Курачка-рабка
Рубрика: Казкі
Беларуская народная казка
Жыў дзед, жыла бабка. Была ў іх курачка-рабка. Нанесла курачка яечак поўны падпечак. Сабрала бабка яечкі ў чарапіцу ды паставіла на паліцу. Мышка бегла, хвосцікам махнула, чарапіца ўпала, яечкі пабіліся.
Плача дзед, плача бабка, курачка кудахча, вароты скрыпяць, трэскі ляцяць, сарокі трашчаць, гусі крычаць, сабакі брэшуць.
Ідзе воўк:
- Дзедка, бабка, чаго вы плачаце?
- Як жа нам не плакаць? Была ў нас курачка-рабка. Нанесла курачка яечак поўны падпечак. Сабрала бабка яечкі ў чарапіцу ды паставіла на паліцу. Мышка бегла, хвосцікам махнула, чарапіца ўпала, яечкі пабіліся.
І воўк завыў.
Ідзе мядзведзь:
- Воўк, чаго выеш?
- Як жа мне ня выць? Жыў дзед, жыла бабка. Была ў іх курачка-рабка. Нанесла курачка яечак поўны падпечак. Сабрала бабка яечкі ў чарапіцу ды паставіла на паліцу. Мышка бегла, хвосцікам махнула, чарапіца ўпала, яечкі пабіліся. Плача дзед, плача бабка, курачка кудахча, вароты скрыпяць, трэскі ляцяць, сарокі трашчаць, гусі крычаць, сабакі брэшуць… А я брахаць не ўмею, дык і завыў.
Выслухаў мядзведзь казку і адарваў сабе хвост.
Так з таго часу і жыве з куртатым хвастом.
Зімовы дуб
Рубрика: Казкі
Ідзе лесам Лістапад, лісце сыплецца, як град, сякуць дажджы касыя, шумяць вятрыскі злыя… Дрэвы нізка кланяюцца Лістападу, сцелюць да яго ног пажоўклае лісце. Адляцелі ў вырай птушкі, звяры пахаваліся ў зацішак, апусцелі палі.
Задаволены Лістапад: усё скарылася яму. Усміхнуўся, паслаў на зямлю бледны сонечны прамень, глянуў з-за шэрых хмар лапінкай блакіту. Але што гэта? Вунь на ўзлессі раскінуў вецце магутны Дуб, увесь у мядзянай лістоце.
– Чаму ты не скарыўся мне? – грозна спытаў Лістапад.
– Я Зімовы. Таму да вясны буду ў мядзяным убранні.
Угневаўся Лістапад.
– Гэй, вятры буйныя! – паклікаў ён сваіх памочнікаў. – Сарвіце з Дуба яго мядзяны ўбор!
Завылі вятры, зашумелі галіны Дуба.
– Гэй, дажджы халодныя! – гукнуў Лістапад. – Пазбівайце з Дуба лісце.
Секанулі дажджы, забарабанілі па буйным лісці, але Дуб не зварухнуўся.
– Гэй, браце Снежань, – загукаў Лістапад. – Прышлі мне марозу пякучага, завеяў сыпучых, няхай замарозяць, засыплюць снегам непакорнага!
Прымчалі маразы, прыляцелі завеі, марозілі, снегам секлі, але не скарыўся Дуб.
Спахмурнеў Лістапад і адступіўся ад цара лесу… Усю зіму стаіць Дуб у сваім мядзяным адзенні. Толькi вясною ненадоўга скiдае яго, каб пераапрануцца ў новае, зялёнае. За гэта яго называюць Зiмовым Дубам.
Клаўдзія КАЛІНА
Працяг чытайце ў 11 нумары 2015 года часопiса “Вясёлка”
Пра Вадзяніка і таямнічую русалку
Рубрика: Казкі
Рыбак сядзеў на валуне, што немаведама з якіх часоў ляжаў на беразе глыбакаводнай вірлівай рэчкі. З задавальненнем удыхаў 
вільготны пах летняга досвітку і ўжо наважваўся закінуць вуду, як раптам вада ў рацэ ўспенілася…
– Э-э-э, – пачуўся глухі старэчы голас. – Пачакай, не закідвай. З рыбаю я табе дапамагу, а зараз гаворка да цябе ёсць.
– Цьфу ты! – перапуджана ўскрыкнуў рыбак і падняўся з валуна. Адступіўся назад, далей ад вады.
– Ды не палохайся ты, чалавеча! Для кагосьці я – Вадзянік, страшыдла хвастатае, а для цябе э-э-э…
– Ага, дружбак, – уздыхнуў рыбак.
– Дружбак – не дружбак, – з вады на імгненне вынырнуў тоўсценькі дзядок з зялёным тварам і доўгай барадою, увесь аблеплены водарасцямі. – І ўсё ж… Не бойся! Сядай на ранейшае месца. Пагамонім.
– А я і не баюся, – адказаў рыбак. – У мяне во торбачка з попелам ёсць. Попел жа – абярэг ад вас, нячысцікаў.
– Кхе-кхе, справа не ў абярэгу. Ты мяне пазамінулым летам, калі хваля на бераг вынесла, назад у ваду ўкінуў. За тое я табе ўдзячны. Ну, не стой, сядай на камень.
І рыбак сеў. А з вады тым часам чулася:
– Паглядзі на Кавалёвы мост. Туман з яго споўз і што ты там бачыш?
Рыбак міжволі прыўзняўся:
– Божа, ды там жа русалка! На парэнчах сядзіць, доўгія зялёныя валасы ў ваду звесіла.
– Гэта мая дачка, – сказаў Вадзянік. – Але яшчэ дзве русалкі пры мне жывуць. Адна зусім маладзенькая. Ззаду, за тры крокі ад цябе, на бярозе гушкаецца. Кацянятка дзесьці знайшла і ўжо не адну гадзіну з ім бавіцца.
Рыбак азірнуўся, але нічога між голля на бярозе не пабачыў. А Вадзянік працягваў:
– Дык ты чуеш мяне, рыбак? Пра трэцюю русалку ў цябе запытацца хачу. Можа, ты што-небудзь ведаеш пра яе, можа паданне якое чуў? Шмат гадоў яна жыве ў маіх водах са сваім вадзянёнкам і нічагусенькі пра сябе не расказвае. Толькі смутак вялікі ў сабе носіць, таямніцу глыбокую.
Рыбак задумаўся, але доўга не затрымаўся з адказам:
– Ды рознае людзі, відаць, пра гэтую самую русалку расказваюць. Дзяўчына некалі ў нашай вёсцы жыла, Паланечкай яе звалі. Каваля мясцовага кахала, і ён яе кахаў. Да шлюбу рыхтаваліся.
– Напэўна, і мост гэты той каваль зладзіў? – адазваўся Вадзянік.
– Не, мост сяляне пабудавалі. А каваль толькі парэнчы выштукаваў. Але мост пачалі называць Кавалёвым. Самога ж каваля ў суседнюю вёску запрасілі, каб і іхні мост такімі ж парэнчамі ўпрыгожыў, а потым і ў яшчэ адну вёску, і ў яшчэ адну… Адным словам, затрымаўся каваль. Ну, а Паланечка чакала, чакала яго і ў нейкі момант не вытрымала, знудзілася вельмі. Узбегла на мост і кінулася ў рэчку, у самае вірлівае месца…
– Ага-а, дык я, напэўна, таго каваля калісьці бачыў, – адгукнуўся Вадзянік. – На мост гэты прыходзіў. Да яго і русалачка наша са сваім вадзянёнкам з ракі выйшла. Нешта сказала яму і ён пярсцёнак з кішэні дастаў, у ваду ўкінуў. Той пярсцёнак пасля русалка на дне знайшла, але на пальцы яго не насіла, на шыю павесіла. А вось што яна сказала кавалю, для мяне гэта загадка. Таму што больш ніколі-ніколі на мост каваль не прыходзіў.
– Ат, – махнуў рукою рыбак. – Ніякай загадкі няма. З дзяўчынаю на мосце сустрэцца можна, а з русалкаю не кожны асмеліцца. Міргнуць не паспееш – у ваду ўцягне.
У гэты момант уздыбілася рака. Пырскі вады каля моста ўзляцелі ўверх фантанам.
– О-о, – тут жа адазваўся Вадзянік. – Мая дачушка дадому вярнулася, саскочыла з моста. А вось і другая вяртаецца…
І тут жа рыбака абдало моцным холадам. Побач прабегла прыгажуня з доўгімі зялёнымі валасамі ў празрыстай белай сукенцы з чорным, што вугаль, кацяняткам у руках. Яна кінулася ў ваду і адразу схавалася ў рачных глыбінях.
Рыбак ускочыў з валуна, схапіў вуду і мяшок для рыбы, хацеў кінуцца ў блізкія чараты. Але яго спыніў голас:
– Ну, куды ж ты, рыбак? Закідвай вуду, я абяцаў табе дапамагчы з рыбай.
І рыбак вярнуўся, закінуў вуду… Ён ужо выцягваў з вады – вялізнага-вялізнага шчупака, калі раптам з ракі, з самага яе дна пачулася гучнае верашчанне русалак і дзікі кашэчы енк. Там адбывалася штосьці неверагоднае, але гэта ўжо зусім іншая гісторыя.
Раіса БАРАВІКОВА
Грошык і таямнічы кошык
Рубрика: Казкі, Калонка галоўнага рэдактара
Аповесць-казка
Янку карцела дазнацца ў Грошыка: няўжо і праўда, што за грошы можна купіць усё на свеце?
Грошык, мудры і далікатны грамацей, не захацеў навязваць Янку свае веды. Ён адшукаў на камбінезончыку патрэбную кнопку, націснуў на яе і прашаптаў замову:
Трын-тры- тра-ля-ля,
Дайце Янку Руб-ля.
Не з паперы, не з металу,
А з жывога капіталу.
І што вы думаеце: тут жа аб’явіўся франт у новенькім касцюмчыку. Тонкі, падцягнуты, насаты, як адзінка. А на галаве – прычоска ўся ў нулях. Вочы, нос, рот, вушы таксама падобны на нулі. І ён гэтак інтэлігентна звярнуўся да Грошыка:
– Выклікалі?.. Чым магу служыць?..
– Вось мой сябар Янка хоча ведаць, дзе і што вы можаце раздабыць за свой кошт.
– О сябар Янка, я валюта хадавая, вельмі патрэбная. У Беларусі, на грашова-фінансавай прасторы, я, Рубель, – поўны гаспадар. Магу купіць усё: ад самазвала-велікана да салодзенькай жуйкі…
– І самалёт можаце набыць, і “Пежо”? – спытаў Янка.
– Крыўдзіш, сябар!.. Я такое магу, што табе і не снілася.
– Дык купі мне амерыканскіх даляраў. Я злятаю ў іхні Аквапарк.
– Пайшлі ў абменны пункт, – жыва прапанаваў Рубель.
Па дарозе грашовы гаспадар павучыў Янку:
– Запомні адно правіла: грошы любяць разумных людзей. Вучыся быць такім!
– Я стараюся, – пагадзіўся Янка.
– Ведай, о мой новы сябар Янка, у кожнай краіне валадарыць свая валюта. Гэта слова прыдумалі некалі італьянцы. Яно на іх мове азначае “кошт”. От мы зараз з табой будзем купляць даляры.
– Выходзіць, адны грошы могуць купіць другія грошы.
– Так, мой сябар, усё на свеце купляецца і прадаецца, – дзелавіта адказаў Рубель і пачаў разглядваць аб’яву, якая вісела ў абменным пункце. – О, сёння даляр патаннеў! Учора за яго трэба было болей плаціць рублёў.
– А чаму такія скачкі з валютай? – не пераставаў здзіўляцца Янка. – Яна што, наезніца на іпадроме?
– Кошт валюты, мой сябар, залежыць ад попыту на яе. Калі ўсе людзі кінуцца купляць, напрыклад, італьянскую ліру, то, само сабой, яе кошт тут жа падскочыць.
– Што, само сабой? Сама возьме і падскочыць?
– Ды не, у кожнай краіне кошт розных валют устанаўлівае самы галоўны банк. У Беларусі – гэта Нацыянальны банк, які размяшчаецца ў цэнтры сталіцы – Мінску. Іх цэннік з’яўляецца арыенцірам для ўсіх банкіраў, для самых розных банкаў, якія абслугоўваюць людзей. Хаця…
Тут Рубель загадкава зірнуў на Янку, хітравата ўхмыльнуўся:
– Ведай, мой сябар, кожны банк мае права рэгуляваць кошт валют. Зноў жа з улікам таго, як яго кліенты купляюць замежныя грошы. Але арыенцірам для ўсіх, паўтараю, з’яўляецца курс, устаноўлены галоўным банкам…
Рубель і Янка пагадзіліся не бегаць па абменніках і банках, не шукаць таннейшага даляра. Ім быў цікавы сам працэс.
Калі яны падышлі да акенца, за якім сядзела супрацоўніца банка ў белай кофтачцы з зялёным шалікам, Рубель дзелавіта замовіў:
– Нам прадайце даляраў.
– Ваш пашпарт, – папрасіла супрацоўніца.
Рубля добра ведалі ўсюды, але парадак ёсць парадак, і ён тут жа прад’явіў дакумент.
Праз якую хвіліну Рубель трымаў у руках зялёныя грошы. На іх – партрэты замежных людзей, незнаёмыя будынкі, па-англійску ўсе надпісы. І толькі на лічбах Янка адрозніваў купюры – 5, 10, 20, 50, 100 даляраў.
– З гэтай валютай, – патлумачыў Рубель, – ты можаш пабываць не толькі ў Злучаных Штатах Амерыкі, а ў любой краіне, бо іх даляр – самая значная валюта свету.
– Ва ўсім, усім свеце?.. На ўсёй Зямлі?.. – перапытаў Янка.
– Так, мой сябар, даляр ахвотна памяняюць англічане на сваю валюту – фунт стэрлінгаў, кітайцы – на юань, французы – на франк, японцы – на іену, в’етнамцы – на донг, балгары – на левы…
На развітанне Рубель сказаў Янку:
– Жадаю табе цікавай замежнай вандроўкі!
Рубель як з’явіўся, так і знік нечакана. Ім увесь час кіраваў мудры Грошык са сваім таямнічым кошыкам. Янку, які яшчэ быў у палоне новых думак, Грошык задаў нечаканае пытанне:
– А ты верыш, што за рублі, як тут хваліўся Рубель, можна купіць усё-ўсё?
– Ён так казаў?
– Правільна, можна набыць за грошы машыну і каня, катэдж і кватэру, камп’ютар і цукеркі, – трошкі як бы гарачыўся Грошык. – А ты, Янка, падумай, ці можна купіць за грошы сяброўства, каханне, здароўе?
Янка задумаўся. От, Грошык, з ім трэба вуха востра трымаць.
Працяг у наступным нумары.
Уладзімір ЛІПСКІ
Садоўнік і сад
Рубрика: Казкі
Маліна прачнулася зусім рана і адразу падумала пра Садоўніка. Яна здзівілася: чаму да гэтага часу яго не відаць? Ці не захварэў?
Калі хто і ведае дакладна, дзе Садоўнік, то гэта Сіні Матылёк. Ён час ад часу аблятае ўвесь сад. Таму Маліна з нецярпеннем чакала ўзыходу Сонца і прылёту Матылька. Як толькі ўзышло Сонца, з’явіўся Матылёк і важна абляцеў кожную кветачку. Як толькі ён сеў на ліст Маліны, адразу паведаміў, што Садоўнік захварэў. Гэту непрыемную вестку пачуў Ветрык. Ён адразу ж разнёс навіну ва ўсе бакі.
Садоўнік клапаціўся пра кожную расліну ў садзе, песціў кожную ягадку, кожны плод. І таму вестачка пра яго хваробу засмуціла ўсіх.
Насельнікі саду захацелі дапамагчы Садоўніку.
– Калі ў Садоўніка высокая тэмпература, мае ягады дапамогуць вылечыцца. Аднясі іх яму, – папрасіла Маліна Сіняга Матылька.
Сіні Матылёк так і зрабіў. Назбіраў жменьку духмяных малінавых ягад і паляцеў. Прыляцеў да Садоўніка, перадаў яму прывітанне і падарунак ад Маліны. Удзячны Садоўнік выпіў гарбаты з ягадамі, яму стала лепей, і ён павесялеў.
Сіні Матылёк вярнуўся ў сад, і тут з ім загаварылі яблыні:
– Мы – крынічкі сілы і энергіі, здароўя і маладосці! Калі ласка, аднясі нашы плады да Садоўніка. Мы падсілкуем яго.
Сіні Матылёк паслухмяна аднёс плады Садоўніку. Ён пакаштаваў яблыкі, якія сам выгадаваў, і адчуў прыліў сілы. А Матылёк адарваў гронку вінаграду і зноў прыляцеў да Садоўніка. Нястомны, ён па кавалачку прыносіў кавуны і дыні, памідоры і агуркі.
Садоўнік радаваўся ўсяму, што так клапатліва дастаўляў Матылёк. З кожным днём ён адчуваў сябе лепей і паступова вылечваўся.
Аднойчы Сіні Матылёк сустрэў у садзе працавітую Пчалу. Пчала збірала нектар з садовых кветак. Сіні Матылёк прынёс Садоўніку мёд, які перадала Пчала. Садоўнік папіў гарбаты з мядком і канчаткова набраўся моцы. Ён быў вельмі ўдзячны Пчале, якая збірала мёд, і Матыльку, які прынёс яму гэтыя лекі.
Так Садоўнік і вылечыўся пладамі, што выраслі ў яго садзе. А вырасціць слаўную садавіну, ягады і гародніну яму дапамаглі праца і дабрыня.
У хуткім часе Садоўнік вярнуўся ў свой сад. Там яго сустрэў добры і міласэрны Сіні Матылёк. Шчаслівы, ён гарэзліва лётаў і стараўся сесці то на галаву, то на плячо Садоўніку.
Сад агортвала прахалода ранішняга Ветрыка. І Садоўніка, калі ён углядаўся ў клапатліва вырашчаныя ім рознакаляровыя кветкі, ягады, садавіну і гародніну, ахінала пачуццё гонару і радасці.
А сад радаваўся яму…
Райхан Мажэнкызы
З казахскай мовы пераклаў Алесь Карлюкевіч.
